<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>人名・地名 おもしろ雑学 &#8211; 日本実業出版社</title>
	<atom:link href="https://www.njg.co.jp/column-title/morioka/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.njg.co.jp</link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Mon, 17 Aug 2026 02:01:38 +0000</lastBuildDate>
	<language>ja</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.8.8</generator>
	<item>
		<title>猿江と毛利</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42656/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 18 Aug 2026 01:00:41 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42656</guid>

					<description><![CDATA[所用で錦糸町に出かけた際、地下鉄半蔵門線で一駅隣の住吉駅で降りてみた。この住吉、昭和9年に深川区の猿江裏町、猿江東町、本村町の3町が合併した際に縁起がいいという理由…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>所用で錦糸町に出かけた際、地下鉄半蔵門線で一駅隣の住吉駅で降りてみた。この住吉、昭和9年に深川区の猿江裏町、猿江東町、本村町の3町が合併した際に縁起がいいという理由で付けられた新しい地名である。現在、駅周辺は「住吉」だが、その北側は「毛利」、南側は「猿江」という。</p>
<p><img fetchpriority="high" decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-42657" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/mouri.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/mouri.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/mouri-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/mouri-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/mouri-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /></p>
<p>「猿江」とは不思議な地名である。この付近はかつては海沿いの村で江戸時代に埋め立てられた場所である。こんな山から遠い埋立地にサルが出るはずもない。<br />
住吉駅から南に300mほど行ったところにある猿江神社に「猿江」の由緒が書かれていた。</p>

<figure id="attachment_42659" aria-describedby="caption-attachment-42659" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42659 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/sarue_torii.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/sarue_torii.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/sarue_torii-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/sarue_torii-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/sarue_torii-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42659" class="wp-caption-text">猿江神社</figcaption></figure> <figure id="attachment_42658" aria-describedby="caption-attachment-42658" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42658" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruehi.jpg" alt="" width="570" height="382" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruehi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruehi-250x168.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruehi-110x74.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruehi-180x121.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42658" class="wp-caption-text">猿江地名発祥之地の碑</figcaption></figure> <figure id="attachment_42661" aria-describedby="caption-attachment-42661" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42661" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruezinzya.jpg" alt="" width="570" height="371" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruezinzya.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruezinzya-250x163.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruezinzya-110x72.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/saruezinzya-180x117.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42661" class="wp-caption-text">猿江神社由緒</figcaption></figure>

<p>平安時代後期、源頼義・義家父子が奥州征に遠征した際、家臣の「猿藤太(さるのとうた)」という武士が、当時入江だったこの地で亡くなったという。そこで地元の漁師たちが手厚く葬って猿藤太の「猿」と入江の「江」で「猿江」にしたという。</p>
<p>なお、江東区のサイトでは少し違い、入江に「源義家家臣猿藤太」という名入りの鎧が打ち寄せられたことに因むとある。いずれにしても、「猿」は「猿藤太」という人名に由来しているとのことだ。</p>
<p>そもそもこのあたりは、入江や埋め立て地で元々の地名はなく、近世になってつけられた地名も多い。地名と名字が一致する場合は原則地名から名字になっているが、地名がなかったこの付近では人名から地名になったものも多い。</p>
<p>住吉駅北側の「毛利」という地名も人名に由来する。「毛利」と聞くと長州藩主の毛利家を浮かべるがそうではなく、紀伊国の出という江戸・麹町隼町(千代田区隼町)で伊勢屋と号した豪商にちなんでいる。江戸時代中期の享保年間、この付近を埋め立てて畑にする計画が持ち上がった際に、毛利家が私費で埋め立てて開発したことから、毛利新田と呼ばれるようになったものである。</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>穴水の長氏</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42644/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 04 Aug 2026 01:00:11 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42644</guid>

					<description><![CDATA[能登の2軒の旧家を訪ねた後は、七尾線で七尾駅に行き、さらにのと鉄道に乗り換えて終点の穴水駅を訪れた。穴水はカキの養殖などで知られる漁師町で、立ち寄った地元のスーパー…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>能登の2軒の旧家を訪ねた後は、七尾線で七尾駅に行き、さらにのと鉄道に乗り換えて終点の穴水駅を訪れた。穴水はカキの養殖などで知られる漁師町で、立ち寄った地元のスーパーには「チカイ」「コゾクラ」という聞いたことのない名前の魚が100円~160円という安価で並んでいた。あとで調べると「チカイ」は「メジナ」、「コゾクラ」はブリの幼魚とのこと。</p>

<figure id="attachment_42646" aria-describedby="caption-attachment-42646" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42646" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/anamikou.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/anamikou.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/anamikou-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/anamikou-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/anamikou-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42646" class="wp-caption-text">穴水港</figcaption></figure>

<p>さて、穴水という地名は平安時代の歴史書『日本後紀』にも登場するなど古代から栄えており、中世には穴水城に拠る長氏が割拠していた。長氏は清和源氏と伝える。孝頼が大和国に住んで長谷部氏を称したのが祖で、為連が三河国長馬(愛知県岡崎市)に住んで長馬氏を名乗り、その子信連が遠江国長村(静岡県)で生まれたため長氏を称したという。</p>
<p>信連は以仁王に属し、『源平盛衰記』にも登場する。のち源頼朝に仕えて能登国大屋荘(石川県輪島市・穴水町付近)の地頭となった。室町時代には能登畠山氏のもとで守護代となり、戦国時代に上杉謙信によって能登畠山氏が滅亡すると、長綱連は畠山氏に代わって七尾城を守っている。</p>
<p>しかし七尾城は陥落、脱出した長連龍(好連)は織田信長のもとで長氏を再興し、江戸時代は加賀藩家老となって、陪臣ながら3万3000石という大名並の大身となった。</p>
<p>穴水駅から10分ほど歩いた穴水城の麓には長氏の祖長谷部信連を祀る長谷部神社があり、境内には加賀藩家老長連頼が建立した信連社堂(御影堂)もある。</p>
<p>この日はたまたまお祭りの準備で地元の方が大勢集まっており、部外者は邪魔をしないように少し離れたところから写真だけとって退散した。</p>

<figure id="attachment_42647" aria-describedby="caption-attachment-42647" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42647" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/hasebe.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/hasebe.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/hasebe-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/hasebe-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/08/hasebe-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42647" class="wp-caption-text">長谷部神社</figcaption></figure>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>十村役をつとめた豪農喜多家</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42621/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 28 Jul 2026 01:00:16 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42621</guid>

					<description><![CDATA[岡部家に続いて、同じく豪農の喜多家を訪れた。喜多家があるのは、敷浪駅から2駅金沢寄りの免田駅。「免田」とは税を免除されていた田のことだろう。 この免田駅から15分ほ…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>岡部家に続いて、同じく豪農の喜多家を訪れた。喜多家があるのは、敷浪駅から2駅金沢寄りの免田駅。「免田」とは税を免除されていた田のことだろう。<br />
この免田駅から15分ほど歩いた北川尻に豪農喜多家の屋敷がある。</p>
<p>喜多家の由緒も古く、清和源氏で新田義貞の三男義宗の末裔と伝えている。ただし、嫡流は鳳珠郡能登町木住の新田家で、喜多家はその庶流にあたる。戦国時代、新田新四郎義直(のち八郎左衛門)は能登畠山氏に仕えていた。しかし、能登畠山氏は上杉謙信に敗れたため、新四郎は帰農して子孫は木住の有力農民となった。</p>
<p>この新四郎の弟に四郎二郎義致という人物がいた。四郎二郎は父の生まれ故郷である伊予国喜多郡(愛媛県)に転じ、同地で死去した。そして、その子一二郎が父の没後に伯父新四郎を頼って能登に戻ると「喜多」を名字として北川尻村に移り住んだと伝える。以後喜多家は栄えて豪農となり、北川尻と河北郡倉見村(津幡町)に2家に分かれてともに十村役をつとめた。</p>
<p>喜多家住宅は北川尻の喜多家の屋敷である。道路に面して茅葺の重厚な門構えがあり、ここをくぐったあと玄関までには屋敷林が広がっているという広大なものだ。</p>

<figure id="attachment_42623" aria-describedby="caption-attachment-42623" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42623" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikibayasi.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikibayasi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikibayasi-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikibayasi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikibayasi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42623" class="wp-caption-text">屋敷林</figcaption></figure>

<p>なかでも特徴的なのが、その玄関。農民や使用人用の玄関、十村役として使用する玄関、加賀藩士のための武家用小式台、そして、藩主用の大式台と4つの玄関が並んでいる。屋敷内も、武家用と農民用では畳の床の高さが違っているなど、当時の身分差を如実に表したつくりとなっている。</p>

<figure id="attachment_42624" aria-describedby="caption-attachment-42624" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42624" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/genkan.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/genkan.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/genkan-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/genkan-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/genkan-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42624" class="wp-caption-text">農民用と十村役用の玄関</figcaption></figure> <figure id="attachment_42625" aria-describedby="caption-attachment-42625" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42625" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/kosikidai.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/kosikidai.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/kosikidai-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/kosikidai-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/kosikidai-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42625" class="wp-caption-text">大式台と小式台</figcaption></figure> <figure id="attachment_42622" aria-describedby="caption-attachment-42622" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42622" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/dansa.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/dansa.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/dansa-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/dansa-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/dansa-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42622" class="wp-caption-text">屋敷内の段差</figcaption></figure>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>能登の旧家岡部家</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42612/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 21 Jul 2026 02:58:01 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42612</guid>

					<description><![CDATA[石川県羽咋市で講演をしたのち、石川県各地を訪れて来た。最初に向かったのは、土日のみ公開という宝達志水町荻谷の岡部家住宅。JR七尾線の敷浪駅から20分ほど歩いたところ…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>石川県羽咋市で講演をしたのち、石川県各地を訪れて来た。最初に向かったのは、土日のみ公開という宝達志水町荻谷の岡部家住宅。JR七尾線の敷浪駅から20分ほど歩いたところにある。この日は午前中から猛暑で、汗だくで立派な構えの岡部家にたどりついた。</p>

<figure id="attachment_42613" aria-describedby="caption-attachment-42613" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42613 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/hagiya.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/hagiya.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/hagiya-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/hagiya-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/hagiya-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42613" class="wp-caption-text">宝達志水町荻谷</figcaption></figure> <figure id="attachment_42616" aria-describedby="caption-attachment-42616" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42616" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikinaibu.jpg" alt="" width="570" height="303" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikinaibu.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikinaibu-250x133.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikinaibu-110x58.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/yasikinaibu-180x96.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42616" class="wp-caption-text">屋敷内部</figcaption></figure>

<p>岡部家は茅葺き屋根の口能登を代表する豪農屋敷で、石川県指定文化財に指定されている。中に入ると邸内では茅葺を保護するために囲炉裏で火がたかれ、係の方が丁寧に説明してくれた。</p>

<figure id="attachment_42615" aria-describedby="caption-attachment-42615" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42615" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/irori.jpg" alt="" width="570" height="297" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/irori.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/irori-250x130.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/irori-110x57.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/irori-180x94.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42615" class="wp-caption-text">囲炉裏の火</figcaption></figure>

<p>さて、岡部家の歴史は古い。そもそもの祖は『平家物語』にも登場する岡部六弥太忠澄である。忠澄は源平合戦で源義経に従って一の谷合戦で平忠度を討ちとったことから各地に所領を賜った。</p>
<p>そのなかの一つに能登国羽咋郡志雄保があり、そこに一族が下向したのが祖である。以来同地の武士として続き、戦国時代は長氏に属してした。そして、天正16年(1588)に前田利家から賄分として426俵が与えられ、江戸時代5代目の長右衛門の時に加賀藩の十村役となった。</p>
<p>十村とは加賀藩独特の農民統治組織で、当初は10ヶ村をまとめる庄屋のようなものだったが、次第に広域化して江戸時代中期以降は数十ヶ村を支配する大庄屋的存在となった。岡部家はこの十村役を代々つとめ、幕末の12代目七左衛門の時には、藩主前田斎泰の能登巡検の際の宿泊本陣となっている。この際、岡部家では藩主のために専用の玄関と寝所を増設している。</p>

<figure id="attachment_42614" aria-describedby="caption-attachment-42614" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42614 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/sinzyo.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/sinzyo.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/sinzyo-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/sinzyo-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/sinzyo-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42614" class="wp-caption-text">殿様用の寝所</figcaption></figure>

<p>明治維新後も素封家として県議や多額納税貴族院議員を歴任した。現在の当主は同地にはおらず、平成16年当時の志雄町(現在の宝達志水町)に寄贈されて、23年から一般公開されている。</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>「豊臣兄弟!」で黒幕とされた織田信澄とその子孫</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42583/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 14 Jul 2026 01:00:32 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42583</guid>

					<description><![CDATA[12日の大河ドラマ「豊臣兄弟!」は本能寺の変だった。戦国時代を扱う以上、本能寺の変は最大の出来事である。この回はアバンタイトル(オープニング前の本編映像)がなく、い…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>12日の大河ドラマ「豊臣兄弟!」は本能寺の変だった。戦国時代を扱う以上、本能寺の変は最大の出来事である。この回はアバンタイトル(オープニング前の本編映像)がなく、いきなり本編が開始されるという演出で、いつもとは違うスタートとなった。</p>
<p>そもそも、なぜ明智光秀が突然本能寺を急襲して信長を襲ったかについては、はっきりとした理由はわかっていない。そのため、ドラマでも様々な説が取り上げられてきた。そうしたなか、今回の「豊臣兄弟!」では織田信澄を黒幕に据えるという斬新な展開となっていた。</p>
<p>織田信澄は信長に謀殺された弟信行の子で、これまではあまり目立たない存在であった。本能寺の変後、明智光秀の女婿であったために関係を疑われ、これを信じた丹羽長秀と織田信孝に攻められて大坂城の千貫櫓で討たれている。</p>
<p>そして事実無根にも関わらず信孝によって謀反人として梟首されるなど、不幸な人物というイメージであった。「兄弟」をテーマとしている今回のドラマでは信長・信行兄弟の関係性もしばしば登場しており、その延長戦上にある信澄黒幕説である。</p>
<p>ところで信澄は津田信澄といわれることが多い。実は信長の祖父信定の弟の秀敏の子孫も「津田」を名乗っている他、信長の弟信包の孫長相も「津田」を名乗って熊本藩士となっている。この他、鳥取藩家老の津田家も織田一族の出といい、織田氏の庶流は「津田」を名字とするという暗黙の了解があったらしい。</p>
<p>なお、信澄の長男昌澄はこの後藤堂高虎に仕え、大坂の陣では豊臣方として戦っている。しかし戦後家康によって許され、子孫は名字を「織田」に戻して高禄の旗本として存続した。</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>2つの明智駅</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42559/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 07 Jul 2026 01:00:53 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42559</guid>

					<description><![CDATA[岩村駅からさらに明知鉄道に20分ほど乗ると終点の明智駅につく。ここは、平成16年に岩村町などとともに恵那市に合併するまでは明智町という独立した自治体だった。明治・大…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>岩村駅からさらに明知鉄道に20分ほど乗ると終点の明智駅につく。ここは、平成16年に岩村町などとともに恵那市に合併するまでは明智町という独立した自治体だった。明治・大正期には養蚕・製糸産業で栄えたことから当時の建造物なども残っており、現在は「大正村」と銘打って町全体を一つの博物館に見立てた観光客誘致を行っている。</p>

<figure id="attachment_42563" aria-describedby="caption-attachment-42563" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42563" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/romankan.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/romankan.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/romankan-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/romankan-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/romankan-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42563" class="wp-caption-text">大正村の1つ・大正ロマン館</figcaption></figure>

<p>また、「明智光秀ゆかりの地」という看板もあるなど、明智光秀に因んだ活動もしているようだ。しかし、ここにある城は明知城といい、遠山7家の一つ明知遠山氏の居城だった。そもそも明智町も発足当時は明知町で、戦後の合併で明智町となったものだ。そのため、明智駅も国鉄時代は明知駅だった。</p>

<figure id="attachment_42561" aria-describedby="caption-attachment-42561" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42561 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi2.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi2.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi2-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi2-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi2-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42561" class="wp-caption-text">明知城址</figcaption></figure>

<p>実は岐阜県内に明智駅はもう1つある。名鉄犬山駅から新可児駅を経て御嵩駅に至る広見線という路線がある。ただし、新可児駅を境に直通はなく、新可児駅から御嵩駅までの間は現在廃線の話が進んでいる。</p>

<figure id="attachment_42565" aria-describedby="caption-attachment-42565" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42565 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/meitetuaketi.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/meitetuaketi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/meitetuaketi-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/meitetuaketi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/meitetuaketi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42565" class="wp-caption-text">名鉄明智駅</figcaption></figure>

<p>実際乗車してみると新可児駅には中間改札があり、その先では交通系ICカードが使えないだけでなく、車内では新札の両替もできないなど、全く設備投資をしていないことがわかる。それでも沿線には複数の高校があり、それなりに利用者はあるようにも見えた。</p>
<p>さて、新可児駅の次の駅が明智駅である。1駅とはいえ3.5kmもあり結構遠い。こちらの明智駅から南に15分程歩いたところに明智城址公園があり、ここから山頂の明智城址まではすぐ。本丸跡には光秀の銅像も建てられている。</p>

<figure id="attachment_42560" aria-describedby="caption-attachment-42560" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42560" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/ootemon.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/ootemon.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/ootemon-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/ootemon-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/ootemon-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42560" class="wp-caption-text">明智城址大手門</figcaption></figure> <figure id="attachment_42562" aria-describedby="caption-attachment-42562" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42562 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/07/aketizyousi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42562" class="wp-caption-text">本丸跡の光秀像</figcaption></figure>

<p>ここは清和源氏土岐氏庶流の明智氏の居城で、戦国時代に斎藤義龍に敗れて落城するまで200年ほど拠っていた。なお、光秀はこの明智氏の一族とはされるものの関係ははっきりせず、出生地などはわからない。因みに、こちらの「明智」も古い史料には「明知」と書かれており、ともに「知」から「智」に変化している。</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>岩村城下町</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42549/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 30 Jun 2026 01:00:26 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42549</guid>

					<description><![CDATA[恵那で1泊したあと、明知鉄道の初電で岩村に向かった。明知鉄道は国鉄明知線を引き継いだ第三セクターで、恵那駅と明智駅の間を走っている。当初は掛川まで結ぶという遠大な計…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>恵那で1泊したあと、明知鉄道の初電で岩村に向かった。明知鉄道は国鉄明知線を引き継いだ第三セクターで、恵那駅と明智駅の間を走っている。当初は掛川まで結ぶという遠大な計画だったという。</p>
<p>岩村は東濃地方の政治・経済・文化の中心として栄えた。現在も歴史ある商家や町家が立ち並んでおり、国の「重要伝統的建造物群保存地区」に選定されている。高山の上三之町や、長野県の奈良井宿などとは違ってインバウンドによる観光客も少なく、落ち着いたたたずまいだ。</p>
<p>長く続く城下町を抜けると、その奥に岩村城の登城口がある。岩村城は標高717mに位置し、大和高取城(奈良県)、備中松山城(岡山県)とともに「日本三大山城」の一つに数えられている。</p>

<figure id="attachment_42553" aria-describedby="caption-attachment-42553" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42553 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/zyoukamati.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/zyoukamati.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/zyoukamati-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/zyoukamati-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/zyoukamati-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42553" class="wp-caption-text">岩村城下町</figcaption></figure> <figure id="attachment_42550" aria-describedby="caption-attachment-42550" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42550 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/touzyouguti.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/touzyouguti.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/touzyouguti-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/touzyouguti-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/touzyouguti-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42550" class="wp-caption-text">登城口</figcaption></figure>

<p>登城口から30分ほど急な坂を上ると、山の上に突然立派な石垣が見えてくる。天守閣などは再現されておらず、それがかえって往時を想像することができる。それにしても、この山の上にこれほど立派な石垣を築くのはどれほど大変だったのだろうか。</p>

<figure id="attachment_42551" aria-describedby="caption-attachment-42551" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42551" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/isigaki.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/isigaki.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/isigaki-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/isigaki-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/isigaki-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42551" class="wp-caption-text">岩村城址の石垣</figcaption></figure> <figure id="attachment_42552" aria-describedby="caption-attachment-42552" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42552" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/honmaruato.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/honmaruato.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/honmaruato-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/honmaruato-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/honmaruato-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42552" class="wp-caption-text">山頂の本丸跡</figcaption></figure>

<p>&nbsp;</p>
<p>岩村城は、戦国時代はこの地方に大きな勢力を持っていた遠山氏の嫡流、岩村遠山氏の居城だった。遠山氏は藤原北家利仁流で加藤氏の庶流という。一族は遠山7家と呼ばれ、東濃一帯に広がっていた。</p>
<p>しかし、嫡流の岩村遠山氏は織田信長に敗れて滅亡、江戸時代岩村は丹羽家を経て、大給松平家3万石の所領となった。江戸時代を代表する儒学者の一人佐藤一斎や、丸善の創業者早矢仕有的(はやし・ゆうてき)は岩村藩士の出である。</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>恵那市の旧中山道大井宿</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42523/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 22 Jun 2026 15:00:58 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42523</guid>

					<description><![CDATA[暑くなる前に猛暑で知られる岐阜県東部、東濃地区に行って来た。新幹線で名古屋に出て、中央線に乗り換えて1時間強乗り、恵那駅で降りる。恵那市という地名は、昭和29年に恵…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>暑くなる前に猛暑で知られる岐阜県東部、東濃地区に行って来た。新幹線で名古屋に出て、中央線に乗り換えて1時間強乗り、恵那駅で降りる。恵那市という地名は、昭和29年に恵那郡の2町6村が合併した際に郡名をとって誕生したもので、さらに平成16年には市南部に広がる4町1村と合併して現在の恵那市となっている。</p>
<p>恵那市中心地域は合併前は大井町であった。ここは旧中山道大井宿で、中山道美濃路の中で最も栄えた宿場として知られていた。今でも、格子戸やうだつ、黒壁などの残る旧家が点在している。</p>
<p>平成12年に開館した「中山道ひしや資料館」は、大井宿の有力商家で江戸中期以降は庄屋でもあった古山家住宅を復元したものである。近くにあった大井宿本陣は昭和22年の火災で焼失したが、表門は現存している。</p>

<figure id="attachment_42525" aria-describedby="caption-attachment-42525" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42525" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/hisiya.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/hisiya.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/hisiya-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/hisiya-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/hisiya-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42525" class="wp-caption-text">中山道ひし屋資料館</figcaption></figure> <figure id="attachment_42526" aria-describedby="caption-attachment-42526" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42526" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ooi-honzin.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ooi-honzin.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ooi-honzin-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ooi-honzin-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ooi-honzin-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42526" class="wp-caption-text">大井宿本陣跡</figcaption></figure>

<p>恵那には中山道広重美術館もある。ここは三重県出身で恵那市で活躍した実業家田中春雄が、30年かけて「木曽街道(中山道)」と「歌川広重」をテーマに収集した浮世絵コレクションを中心とした美術館で、浮世絵製作の体験も可能という施設。展示もすばらしく、私が訪れた時には英語のガイドに引率された外国人の団体客も訪れていた。</p>
<p>関東ではあまり知られていないところだが、市の北部には紅葉で知られる恵那峡もあり、南部の岩村や明智も含めて楽しめる場所だ。</p>
<p>&nbsp;</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>阿波池田と真鍋家</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42512/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 16 Jun 2026 01:00:13 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42512</guid>

					<description><![CDATA[かずら橋と平家屋敷民俗資料館を訪れた後は、大歩危駅から阿波池田に向かった。阿波池田はかつては交通の要衝で、池田町として四国山地の中央部にある中心都市であった。昭和末…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>かずら橋と平家屋敷民俗資料館を訪れた後は、大歩危駅から阿波池田に向かった。阿波池田はかつては交通の要衝で、池田町として四国山地の中央部にある中心都市であった。昭和末期に甲子園で全国屈指の強豪校として活躍した池田高校も同地にある。</p>

<figure id="attachment_42515" aria-describedby="caption-attachment-42515" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42515" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ikedaa-ke-do.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ikedaa-ke-do.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ikedaa-ke-do-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ikedaa-ke-do-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ikedaa-ke-do-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42515" class="wp-caption-text">池田駅前のアーケード</figcaption></figure>

<p>池田町は現在周辺5町村と合併して三好市となっている。筆者が子どもの頃はかなり栄えていた印象があるのだが、改めて訪れてみると過疎化の進行が激しいようだ。<br />
平成18年に三好市が誕生した当時は3万4000人ほどいた人口も、今では2万人ほど。20年で4割減という急激な過疎である。</p>
<p>さて、池田はかつて刻み煙草の製造でも有名だった。その産業を支えていたのが真鍋家である。真鍋家は、他の真鍋一族と同じく備中国小田郡真鍋島(岡山県笠岡市)の出と伝えている。そして、相模国真鶴に転じた後に阿波池田に移り住んだという。</p>
<p>万延元年(1860)武蔵が刻み煙草の製造を始め、明治時代には義弟利三郎とともに「真鶴」銘柄の煙草で大きく事業を拡大した。しかし、明治38年に煙草製造は官営となり、しばらくは民間委託工場として経営したものの、大正元年閉鎖した。その後は醤油製造業に転じている。</p>
<p>真鍋家の工場などは平成8年に池田町有形文化財となり(現在は三好市指定有形文化財)、現在は「阿波池田うだつの家・たばこ資料館」として公開されている。</p>

<figure id="attachment_42516" aria-describedby="caption-attachment-42516" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42516" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/tabakosiryou.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/tabakosiryou.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/tabakosiryou-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/tabakosiryou-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/tabakosiryou-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42516" class="wp-caption-text">阿波池田うだつの家たばこ資料館</figcaption></figure> <figure id="attachment_42513" aria-describedby="caption-attachment-42513" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42513 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ranma.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ranma.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ranma-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ranma-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/ranma-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42513" class="wp-caption-text">真鶴に因んだ鶴の欄間</figcaption></figure>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>祖谷のかずら橋と平家屋敷民俗資料館</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42500/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 09 Jun 2026 01:00:44 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42500</guid>

					<description><![CDATA[5月末、高知で講演のあと1泊して祖谷を訪れた。祖谷は徳島県だが、徳島市よりは高知市からのほうがアクセスが良い。高知駅から最寄りの大歩危駅まで特急南風で50分ほど。そ…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>5月末、高知で講演のあと1泊して祖谷を訪れた。祖谷は徳島県だが、徳島市よりは高知市からのほうがアクセスが良い。高知駅から最寄りの大歩危駅まで特急南風で50分ほど。そこからバスに30分ほど乗ったところが有名な祖谷のかずら橋で、この秘境まで待ち時間を入れても2時間弱で辿り着くことができる(ただし本数が少ない)。</p>

<figure id="attachment_42503" aria-describedby="caption-attachment-42503" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42503" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/turudake.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/turudake.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/turudake-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/turudake-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/turudake-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42503" class="wp-caption-text">本当に蔓だけ</figcaption></figure>

<p>急峻な四国山地のただなかにある祖谷は、近代まで外部との交通機関がなくまさに秘境であった。ここには源平合戦で敗れた平家の落人達が安徳天皇を戴いて隠れ住んだと伝わっている。</p>
<p>そして、祖谷川にかけられた集落に至るためにはシラクチカズラで作られた橋を渡る必要があった。この橋は万一の場合には切り落として外敵を防ぐことができたという。</p>

<figure id="attachment_42504" aria-describedby="caption-attachment-42504" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42504" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyayama.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyayama.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyayama-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyayama-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyayama-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42504" class="wp-caption-text">祖谷の山並み</figcaption></figure> <figure id="attachment_42505" aria-describedby="caption-attachment-42505" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42505" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyatani.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyatani.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyatani-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyatani-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/souyatani-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42505" class="wp-caption-text">祖谷渓</figcaption></figure>

<p>今では観光地と知られ、朝一のバスで行ったときにも外国人を含めすでに何人かの観光客が来ていた。時間がたつにつれて、駐車場には多くの観光客を乗せた大型観光バスが到着、台湾からの団体もみられた。目的は皆かずら橋を渡ることだが、全員が渡れるわけではない。</p>
<p>というのも、橋は本当にツルと板でできており、橋板と橋板の間は大きくあいていて下を流れる渓流が見える。しかも橋は揺れ、つかまるべき橋の側面も頼りない。そもそも高所恐怖症の人はこないと思うのだが、通行料金を払っていざ橋に踏み出したものの、2・3歩で「無理」といって引き返していく人もいる。不安定な橋は全長45mでもかなり長く感じられ、スリル満点。</p>

<figure id="attachment_42506" aria-describedby="caption-attachment-42506" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42506 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/sukasuka.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/sukasuka.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/sukasuka-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/sukasuka-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/sukasuka-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42506" class="wp-caption-text">足元はスカスカ</figcaption></figure>

<p>しかし、橋はバス停から5分ほどのところにあり、橋自体も数分で渡り終える。観光バスの団体は橋を渡ると帰って行くが、路線バスは2時間に1本ほどしかない。することもないので渓流沿いに歩き、河原におりて時間をつぶした。</p>
<p>帰りはバスを途中でありて、平家屋敷民俗資料館に寄ってみた。</p>

<figure id="attachment_42501" aria-describedby="caption-attachment-42501" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42501 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/minzokusiryou.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/minzokusiryou.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/minzokusiryou-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/minzokusiryou-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/minzokusiryou-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42501" class="wp-caption-text">平家屋敷民俗資料館</figcaption></figure>

<p>やはり平家の落人の子孫で、安徳天皇の御典医をつとめたという堀川内記の末裔と伝えている。代々医師と神官をつとめ、蜂須賀氏の阿波入国の際には蜂起に加わったが敗れ、江戸時代は名主となって地名から名字を「西岡」に変えたという。管理人の方によると、現在も20代目の当主が継いでいるとのことである。</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>向島百花園のマユミ</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42480/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 02 Jun 2026 01:00:36 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42480</guid>

					<description><![CDATA[墨田区東向島にある向島百花園を訪れた。そろそろ初夏の花が咲いている思ったのだが、残念ながら春の花は終わり、初夏の花はまだ蕾という端境期にあたってしまった。それでも園…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>墨田区東向島にある向島百花園を訪れた。そろそろ初夏の花が咲いている思ったのだが、残念ながら春の花は終わり、初夏の花はまだ蕾という端境期にあたってしまった。それでも園内を回っていると、たくさんの四角形の未熟果をつけたマユミがあった。</p>

<figure id="attachment_42482" aria-describedby="caption-attachment-42482" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42482" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mayumi.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mayumi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mayumi-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mayumi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mayumi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42482" class="wp-caption-text">マユミの木</figcaption></figure> <figure id="attachment_42483" aria-describedby="caption-attachment-42483" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42483" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mi.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mi-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/06/mi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42483" class="wp-caption-text">未熟果</figcaption></figure>

<p>マユミは全国に広く分布するニシキギ科の落葉広葉樹の低木で、強い上によくしなるため、古くから弓の材料として用いられた。そのため「マユミ」といわれ、漢字では「檀」とも「真弓」とも書いた。そして、マユミから作った弓も「まゆみ」といい、「檀弓」「真弓」と書いた。</p>
<p>さて、「真弓」は名字にもあり、三重県、福岡県、長崎県などに多い。このうち、福岡県の「真弓」は、後醍醐天皇の時代に紫宸殿に出た怪鳥を射たことで「真弓」の名字を賜ったと伝わっている。その後、懐良親王に従って筑後に下向し、現在も大牟田市に多い。</p>
<p>一方、三重県の「真弓」は、伊勢国飯高郡真弓御厨(現在の三重県松阪市)という地名をルーツとするものだろう。そして、その他にも「真弓」地名は意外と多い。マユミは広く分布しているうえ、矢の材料として重要だったことから、その自生地が「真弓」という地名になり、そこから「真弓」という名字も生まれたと考えられる。</p>
<p>&nbsp;</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>諫早と大村</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42458/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 26 May 2026 01:00:19 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42458</guid>

					<description><![CDATA[島原半島を歩いた後は、諫早に戻って諫早城址へ。ここは南北朝時代には伊佐早氏の居城で、戦国時代に肥後菊池氏の一族である西郷氏が伊佐早氏を滅ぼして城主となった。その西郷…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>島原半島を歩いた後は、諫早に戻って諫早城址へ。ここは南北朝時代には伊佐早氏の居城で、戦国時代に肥後菊池氏の一族である西郷氏が伊佐早氏を滅ぼして城主となった。その西郷氏も豊臣秀吉の九州入りで所領を失い、江戸時代の諫早は龍造寺氏の末裔で佐賀藩重臣となっていた諫早家の所領となる。</p>
<p>諫早城は現在は諫早公園として整備されており、本丸跡近くに巨大なタプノキがあった。タブノキは漢字では「椨」と書くのだが、名字では本来ヤブニッケイを指す「天竺桂」と書いて「たぶのき」と読む。</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-42461" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/tabunoki.jpg" alt="" width="250" height="444" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/tabunoki.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/tabunoki-90x160.jpg 90w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/tabunoki-124x220.jpg 124w" sizes="(max-width: 250px) 100vw, 250px" /></p>
<p>最後は空港のある大村へ。大村は鎌倉時代から幕末まで一貫して大村氏が支配したという珍しい場所だ。名字も「大村」のため名字の地も大村市だとされていたが、実際には肥前国藤津郡大村方(佐賀県鹿島市)らしい。</p>
<p>戦国時代、大村純忠は長崎を支配していたことから南蛮貿易によって莫大な利益を得ていた。また日本初のキリシタン大名としても有名で、天正少年使節を欧州に派遣したことでも知られている。大村氏は江戸時代も引き続き大村藩2万7900石の藩主を務めた。</p>
<p>その居城玖島城址は現在大村公園として整備され、本丸跡は大村神社となっている。また、城の東側の上小路にはかつての重臣の屋敷が立ち並んでいる。</p>

<figure id="attachment_42460" aria-describedby="caption-attachment-42460" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42460 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurazyou.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurazyou.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurazyou-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurazyou-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurazyou-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42460" class="wp-caption-text">大村城址</figcaption></figure>

<p>市内古町の本経寺に大村家の墓所がある。純忠の子喜前は、徳川幕府のキリスト教禁制の動きによって藩を存続させるために日蓮宗に改宗し、仏教復興の中核として大村家の菩提寺本経寺を建立した。</p>
<p>そして、禁教令の中で仏教信仰をより明確に示そうとする宗教政策により、3万石に満たない小藩とは思えない立派な墓所をつくりあげた。なかでも、7代純富の五輪塔は高さ6.95メートルという巨大なものである。</p>

<figure id="attachment_42462" aria-describedby="caption-attachment-42462" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42462" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurabosyo.jpg" alt="" width="570" height="320" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurabosyo.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurabosyo-250x140.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurabosyo-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/oomurabosyo-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42462" class="wp-caption-text">墓所</figcaption></figure>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>島原城下を歩く</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42444/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 19 May 2026 01:00:09 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42444</guid>

					<description><![CDATA[神代小路をあとにして島原鉄道で島原に向かう途中、大三東駅で下車した。大三東駅は予讃線の下灘駅とともに日本一海に近い駅として有名だ。駅のすぐ裏は有明海。屋根や柵すらな…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>神代小路をあとにして島原鉄道で島原に向かう途中、大三東駅で下車した。大三東駅は予讃線の下灘駅とともに日本一海に近い駅として有名だ。駅のすぐ裏は有明海。屋根や柵すらない開放的なホームは直接有明海に洗われており、「有明海に落ちないように」という注意書きも書かれている。干潮時にはかなり沖まで干上がってしまう遠浅のため、落ちても溺れることはなさそうだが。</p>
<p>この大三東駅で有名なのが黄色いハンカチだ。ホームに設置されているガチャガチャで専用の黄色いハンカチを購入し、願い事を書いて駅の柵に結びつけることができる。</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-42448" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kiirohankati.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kiirohankati.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kiirohankati-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kiirohankati-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kiirohankati-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /></p>

<figure id="attachment_42449" aria-describedby="caption-attachment-42449" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42449 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/uranoumi.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/uranoumi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/uranoumi-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/uranoumi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/uranoumi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42449" class="wp-caption-text">裏はすぐ海</figcaption></figure>

<p>さて、島原鉄道は以前は加津佐駅まで延びていたが、2008年に島原外港駅～加津佐駅間が廃止され、現在は島原港駅(島原外港駅が改称)までとなっている。終点3つ手前の島原駅で降りて市内を散策した。戦国時代、島原はキリシタン大名有馬晴信の所領だった。関ヶ原合戦後松倉重政が4万石で入封して島原藩を立藩。重政はキリシタンを厳しく弾圧、さらに跡を継いだ勝家が苛政をしいたことから島原の乱がおきた。</p>
<p>乱の鎮圧後、勝家は大名であるにも関わらず斬首となっている。以後、高力家、松平家、戸田家を経て、松平家が戻り、幕末まで8代にわたった支配した。</p>
<p>島原城の西北に武家屋敷通りが残されている。通りの中央には水路を引いて湧水を流し、両側にある山本邸、篠塚邸などいくつかの屋敷が公開されている。また新町一帯はとくに湧き水が豊富で水路に鯉が放流され、「鯉の泳ぐまち」と言われている。</p>

<figure id="attachment_42450" aria-describedby="caption-attachment-42450" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42450" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simabara.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simabara.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simabara-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simabara-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simabara-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42450" class="wp-caption-text">島原城</figcaption></figure> <figure id="attachment_42445" aria-describedby="caption-attachment-42445" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-42445 size-full" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/bukeyasiki.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/bukeyasiki.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/bukeyasiki-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/bukeyasiki-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/bukeyasiki-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42445" class="wp-caption-text">武家屋敷通り</figcaption></figure>

<p>街の南の郊外のは白土(しらち)湖がある。寛政4年(1792)普賢岳の噴火に伴う地震で眉山が崩壊、いわゆる「島原大変」が発生した。この時に生じた陥没に地下水がたまった湖で、当初は南北1キロほどもある大きなものだったという(現在は200mほど)。日本で最も小さな陥没湖とされ、現在も1日4万トンほどの湧水が湧き続けている。</p>

<figure id="attachment_42447" aria-describedby="caption-attachment-42447" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42447" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/siratoko.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/siratoko.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/siratoko-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/siratoko-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/siratoko-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42447" class="wp-caption-text">白土湖</figcaption></figure>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>神代鍋島家と神代小路</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42434/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 11 May 2026 15:00:23 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42434</guid>

					<description><![CDATA[東海道から戻った後は長崎に出かけた。長崎空港からリムジンバスで市内に入り、初日は出島、大浦天主堂、グラバー園と定番のスポットを回る。大浦天主堂とグラバー園は高校の修…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>東海道から戻った後は長崎に出かけた。長崎空港からリムジンバスで市内に入り、初日は出島、大浦天主堂、グラバー園と定番のスポットを回る。大浦天主堂とグラバー園は高校の修学旅行で来ているのだが記憶がない。覚えているのは坂道を登った、ということくらい。</p>
<p>市内に1泊して、翌日からが今回の旅の目的。JR長崎本線で諫早に出て島原鉄道の1日乗車券を購入し、島原半島方面にでかけた。島原鉄道は始発の諫早駅ではかなり混んでいる。</p>
<p>ところが1つ目の本諫早駅で乗客の半分近くが下車。時刻表をみると2本に1本が本諫早駅止まりである。どうやら町はずれにあるJR諫早駅と、諫早市の中心部を結ぶ路線としての機能が大きいようだ。その次の幸駅から先はローカル鉄道となる。</p>
<p>最初に降りたのは神代(こうじろ)駅。長崎県雲仙市国見町に属する神代は、江戸時代は佐賀藩の所領だった。今では県が違うため違和感があるが、江戸時代は同じ肥前国であった。とはいえ、飛地であることには違いない。</p>
<p>南北朝時代以降ここには神代城に拠る神代氏がいたが、戦国時代末期に滅亡。その所領が豊臣秀吉によって鍋島直茂に与えられ、江戸時代に直茂の兄信房が領主となって移住し、神代鍋島家と称した。家禄6200石余という藩を代表する重臣の1つである。</p>

<figure id="attachment_42435" aria-describedby="caption-attachment-42435" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42435" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kouziro.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kouziro.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kouziro-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kouziro-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/kouziro-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42435" class="wp-caption-text">神代城址</figcaption></figure>

<p>神代鍋島家家臣の住まいは、現在も神代小路として残されている。小路沿いの水路には美しい水が流れ、道の両側には趣きある武家屋敷が立ち並んだこの地区は、重要伝統的建造物群保存地区(重伝建)に指定されている。</p>

<figure id="attachment_42437" aria-describedby="caption-attachment-42437" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42437" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/komiti.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/komiti.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/komiti-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/komiti-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/komiti-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42437" class="wp-caption-text">神代小路</figcaption></figure>

<p>小路の入口近くに神代鍋島家の旧鍋島邸もあった。小路に面した正面には慶応元年(1865)に完成した長屋門と30mの石塀が堂々と立つ。立派な唐破風の玄関の主屋を中心に、長屋門や蔵など敷地内の建物のほとんどが国指定重要文化財となっている。</p>

<figure id="attachment_42436" aria-describedby="caption-attachment-42436" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42436" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/nabesima_iriguti.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/nabesima_iriguti.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/nabesima_iriguti-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/nabesima_iriguti-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/nabesima_iriguti-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42436" class="wp-caption-text">旧鍋島邸 入口</figcaption></figure>

<p>小路の奥の永松邸ではボランティアの方の説明を受けた。さらにその奥には神代鍋島家の墓所である下坊墓地がある。</p>

<figure id="attachment_42438" aria-describedby="caption-attachment-42438" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42438" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simobou.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simobou.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simobou-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simobou-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/05/simobou-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42438" class="wp-caption-text">下坊墓地</figcaption></figure>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>東海道ウォーキング(通算34回)岡崎から熱田</title>
		<link>https://www.njg.co.jp/column/column-42399/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[OR]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 28 Apr 2026 01:00:56 +0000</pubDate>
				<guid isPermaLink="false">https://www.njg.co.jp/?post_type=column&#038;p=42399</guid>

					<description><![CDATA[東海道ウォーキング、2日目は宿泊した刈谷から名鉄で矢作川橋駅に戻って再開。このあともほぼ名鉄線沿いに進む。また国道1号線と重なる部分も多く、東海道を歩いているという…]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>東海道ウォーキング、2日目は宿泊した刈谷から名鉄で矢作川橋駅に戻って再開。このあともほぼ名鉄線沿いに進む。また国道1号線と重なる部分も多く、東海道を歩いているというよりは、交通量の多い道を名古屋に向かって進んでいる感じだ。</p>
<p>安城を過ぎると池鯉鮒宿に入る。「ちりゅう」は旧仮名遣いでは「ちりふ」と書くため、「池鯉鮒」という漢字があてられていた。現在では「ちりゅう」という音に沿って「知立」となっている。ここは馬市が立ったことで有名で、歌川広重の「東海道五十三次」でも「首夏馬市」として描かれている。</p>

<figure id="attachment_42403" aria-describedby="caption-attachment-42403" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42403" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/titatu.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/titatu.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/titatu-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/titatu-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/titatu-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42403" class="wp-caption-text">知立の松並木</figcaption></figure>

<p>豊明の手前で三河国から尾張国に入る。その境目が境川である。東海道では、武蔵国と相模国の境も境川であった。境川に架かる境橋を渡って尾張国に入る。ここからは東海道7か国目の尾張国である。</p>

<figure id="attachment_42404" aria-describedby="caption-attachment-42404" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42404" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/sakaibasi.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/sakaibasi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/sakaibasi-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/sakaibasi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/sakaibasi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42404" class="wp-caption-text">境橋</figcaption></figure>

<p>豊明、前後を過ぎ、名鉄中京競馬場前駅で街道をそれて左に入る。この付近が有名な桶狭間の古戦場である。今川義元の本陣のあった場所には諸説あるが、「桶狭間古戦場伝説地」が国指定史跡として整備されている(近くには「桶狭間古戦場公園」もある)。</p>

<figure id="attachment_42402" aria-describedby="caption-attachment-42402" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42402" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/okehazama.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/okehazama.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/okehazama-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/okehazama-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/okehazama-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42402" class="wp-caption-text">桶狭間古戦場</figcaption></figure>

<p>この桶狭間のすぐ先から、間の宿として栄えた有松宿である。その街並みは重伝建(重要伝統的建造物群保存地区)として整備されており、有松絞でも有名。この付近では外国人観光客の姿も多くみられた。</p>
<p>有松宿は名古屋市である(名古屋市緑区有松)。すでに日が傾いており、今日の目的地宮宿(名古屋市熱田区)を目指して先を急ぐ。笠寺、呼継(よびつぎ)を通過して、ぎりぎり日没直前に七里の渡し跡にたどりついた。東海道はここから渡し船となる。</p>

<figure id="attachment_42400" aria-describedby="caption-attachment-42400" style="width: 570px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-full wp-image-42400" src="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/nanasatowatasi.jpg" alt="" width="570" height="321" srcset="https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/nanasatowatasi.jpg 570w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/nanasatowatasi-250x141.jpg 250w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/nanasatowatasi-110x62.jpg 110w, https://www.njg.co.jp/wp-content/uploads/2026/04/nanasatowatasi-180x101.jpg 180w" sizes="(max-width: 570px) 100vw, 570px" /><figcaption id="caption-attachment-42400" class="wp-caption-text">夕暮れの七里の渡し</figcaption></figure>

<p>この先にある木曽・長良・揖斐の木曽三川は大雨の度に氾濫を繰り返し、その河口付近は中洲や島が散らばる沼沢地であった。ここに街道を通すことはできず、宮宿から伊勢桑名へは舟で渡ることになっていた。</p>
<p>これで東海道の旅も愛知県が終了。次回からは三重県の旅となる。</p>]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
